ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಮಕರ ಸಂಕ್ರಾಂತಿ ಬಂದಾಗ ಏನೋ ಒಂದು ಹೊಸತನ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ತಾಗುತ್ತದೆ. ಚಳಿಯ ತುದಿಯಲ್ಲಿ ನಿಂತು ಬಿಸಿಲಿನ ಸ್ಪರ್ಶವನ್ನು ಆಹ್ವಾನಿಸುವ ಈ ಹಬ್ಬ, ಪ್ರಕೃತಿಯಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ ನಮ್ಮ ಬದುಕಿನ ದಿಕ್ಕನ್ನೂ ನೆನಪಿಸುವಂತಿರುತ್ತದೆ. ಸೂರ್ಯ ಮಕರ ರಾಶಿಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸುವ ಕ್ಷಣ ಭಾರತೀಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಖಗೋಳ ಘಟನೆ ಅಲ್ಲ; ಅದು ಬದಲಾವಣೆಯ ಸಂಕೇತ. ಉತ್ತರಾಯಣದ ಆರಂಭದೊಂದಿಗೆ ದಿನಗಳು ಉದ್ದವಾಗುತ್ತವೆ, ಬೆಳಕು ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಪ್ರಕೃತಿಯ ಬದಲಾವಣೆ ನಮಗೆ ಹೇಳುವ ಮಾತು ಸ್ಪಷ್ಟ - ಕತ್ತಲೆ ಯಾವತ್ತೂ ಶಾಶ್ವತವಲ್ಲ. ಕಷ್ಟ, ನಿರಾಸೆ, ಅಸಹನೆಗಳ ನಡುವೆಯೂ ಹೊಸ ಆರಂಭ ಸಾಧ್ಯ ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆಯನ್ನು ಸಂಕ್ರಾಂತಿ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಗ್ರಾಮೀಣ ಬದುಕಿನಲ್ಲಿ ಸಂಕ್ರಾಂತಿಯ ಮಹತ್ವ ಇನ್ನಷ್ಟು ಜೀವಂತವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಹೊಲಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಳೆ ಕಟಾವು ಮುಗಿದ ಸಂತೋಷ, ರೈತನ ಶ್ರಮಕ್ಕೆ ಸಿಕ್ಕ ಫಲದ ನೆಮ್ಮದಿ ಈ ಹಬ್ಬದ ಹೃದಯ. ಹೊಸ ಧಾನ್ಯದಿಂದ ತಯಾರಿಸಿದ ಎಳ್ಳು-ಬೆಲ್ಲ, ಸಕ್ಕರೆ ಅಚ್ಚು, ಹುರಳಿಕಾಯಿ ಕೇವಲ ತಿನಿಸುಗಳಲ್ಲ; ಅವು ಪ್ರಕೃತಿಗೆ ಸಲ್ಲಿಸುವ ಕೃತಜ್ಞತೆಯ ರೂಪಗಳು. "ಎಳ್ಳು ಬೆಲ್ಲ ತಿನ್ನಿ, ಒಳ್ಳೆ ಮಾತಾಡಿ” ಎಂಬ ಮಾತು ಸಂಕ್ರಾಂತಿಯ ಆತ್ಮ. ಬದುಕಿನಲ್ಲಿ ಕಹಿ-ಸಿಹಿ ಎರಡೂ ಇರುತ್ತವೆ, ಆದರೆ ಒಳ್ಳೆಯ ಮಾತು, ಒಳ್ಳೆಯ ಮನಸ್ಸು ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಹಗುರಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಸಂದೇಶ ಇದರಲ್ಲಿ ಅಡಗಿದೆ. ಸಂಕ್ರಾಂತಿ ಅಂದರೆ ವೈಮನಸ್ಸು ಮರೆತು ಸಂಬಂಧಗಳನ್ನು ಮರುಜೋಡಿಸುವ ಅವಕಾಶ.
ಹಳ್ಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಹಸುಗಳ ಸಿಂಗಾರ, ಗಂಗಾರತಿ, ಕಿಚ್ಚು ಹಾಯಿಸುವ ಆಚರಣೆಗಳು ಮನುಷ್ಯ ಮತ್ತು ಪ್ರಕೃತಿಯ ನಡುವಿನ ಆಪ್ತತೆಯನ್ನು ನೆನಪಿಸುತ್ತವೆ. ಗಾಳಿಪಟಗಳು ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಹಾರುವಾಗ ಮಕ್ಕಳ ಕಣ್ಣುಗಳಲ್ಲಿ ಹೊಳೆಯುವ ಸಂತೋಷವೂ ಸಂಕ್ರಾಂತಿಯ ಭಾಗವೇ.
ಇಂದಿನ ನಗರ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಸಂಕ್ರಾಂತಿ ಆಚರಣೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಬದಲಾಗಿರಬಹುದು. ಆದರೆ ಕುಟುಂಬ ಒಂದೇ ಕಡೆ ಸೇರಿಸುವುದು, ಪರಂಪರೆಯ ಕಥೆಗಳು ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಹೇಳಿಸುವುದು, ಹಳೆಯ ನೆನಪುಗಳನ್ನು ಮರುಜೀವಂತಗೊಳಿಸುವುದು – ಈ ಎಲ್ಲವೂ ಸಂಕ್ರಾಂತಿಯ ಅರ್ಥವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿವೆ.
ಮಕರ ಸಂಕ್ರಾಂತಿ ಒಂದು ಸರಳ ಆಚರಣೆಯಂತೆ ಕಂಡರೂ ನಮಗೆ ಗಂಭೀರ ಸಂದೇಶವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಬದಲಾವಣೆ ಜೀವನದ ನಿಯಮ, ಆದರೆ ಮೌಲ್ಯಗಳು ನಮ್ಮ ಶಕ್ತಿ. ಹಳೆಯ ಕಹಿಯನ್ನು ಹಿಂದೆ ಬಿಟ್ಟು, ಹೊಸ ಬೆಳಕಿನತ್ತ ಮುಖಮಾಡುವ ಮನಸ್ಸು ಬೆಳೆಸಿದಾಗಲೇ ಈ ಹಬ್ಬದ ಅರ್ಥ ಸಾರ್ಥಕವಾಗುತ್ತದೆ.
ಸೂರ್ಯ ಉತ್ತರಾಯಣಕ್ಕೆ ತಿರುಗುವ ಈ ಶುಭದಿನ, ನಮ್ಮ ಚಿಂತನೆಗಳೂ ಒಳ್ಳೆಯ ದಿಕ್ಕಿನತ್ತ ತಿರುಗಲಿ. ಬದುಕು ಎಳ್ಳು-ಬೆಲ್ಲದಂತೆ ಮಿಶ್ರವಾಗಿದ್ದರೂ, ಮಧುರತೆಯೇ ಮೇಲುಗೈ ಸಾಧಿಸಲಿ. ಅದೇ ಮಕರ ಸಂಕ್ರಾಂತಿಯ ನಿಜವಾದ ವಿಶೇಷತೆ.
ಡಾ. ವಿದ್ಯಾಸರಸ್ವತಿ